اعمال شب قدر
اكنون كه بيش از نيمی از ماه پرفيض رمضان سپری شده، دلها و قلبها در دريای بيكران اين ماه شسته و مطهر شده، تا در شبهای ريزش باران رحمت الهی، به درگاه حضرتش انسی دوباره گيرد و برای كسب عافيت به دور از هر آلودگی دعا كند. در حقيقت حلقه اتصال بندگان با خالق هستی كه از اول رمضان آغاز گشته است در شبهای قدر به اوج خود میرسد.
درهای رحمت الهی گشوده شده، فرشتگان نظاره گر اعمال و شب زندهداریهای بندگان عاشقی هستند كه سر بر سجده شكر ساييده و او را میخوانند تا اندكی از خوان بيكران رحمتش برای ادامه زندگی و ره توشه سفر آخرت به روی آنان گشوده شود.
"انا انزلناه في ليله القدر" آيهای از كلام وحی الهی كه بارها شنيده و زمزمه كردهايم، كلامی كه انسان مانده در قفس دنيا و در بند ماديّات را به سوی شبی فرا میخواند كه گويند از هزار شب برتر است.
"قدر" به معنای اندازهگيری است و از اسرار شب قدر نزول قرآن است و در اين شب حوادث يك سال تا شب قدر سال آينده اعم از زندگی، مرگ، رزق، سعادت و شقاوت بندگان تقدير میشود. در قرآن كريم آيهای كه بيان كند شب قدر چه شبی است، ديده نمیشود، تنها در آيه ۱۸۵سوره بقره اينگونه آمده است كه "شهر رمضان الذي انزل فيه القرآن" قرآن يكپارچه در ماه رمضان نازل شده است.
با استناد به اين آيه معلوم میشود شب قدر يكی از شبهای ماه رمضان است، اما اين كه كدام يك از شبهای آن است، در قرآن كريم بيان نشده و تنها از روايات استفاده میشود.
اهميت شب قدر به حدی است كه بسياری از امامان دين بر احيای اين شب حتی در حال بيماری نيز سفارش كردهاند.
امام صادق(ع) به ابو بصير می فرمايد: در هر يك از دو شب بيست و يكم و بيست و سوم صد ركعت نماز بخوان، تا میتوانی آن دو شب را تا سپيده صبح شب زنده داری كن، در آن دو شب غسل كن. ابوبصير عرض كرد: اگر نتوانستم ايستاده نماز بخوانم؟ فرمودند: نشسته بخوان. اگر باز هم نتوانستم؟ خوابيده بخوان.
اگر باز هم نتوانستم؟ ايرادی ندارد كه سر شب كمی بخوابی و باقی مانده شب را به هر نحوی كه میتوانی به عبادت بپردازی، چون در ماه رمضان، درهای آسمان گشوده است، شيطان ها در زنجيرند و اعمال مؤمنان پذيرفته میشود.
از اين حديث بر می آيد كه انسان در اين شب بايد به هر شكل ممكن عبادت و راز و نياز با خالق را از دست ندهد زيرا در اين شب كه شياطين در بند هستند، هيچ واسطهای بين بنده و خالق نيست.
از پيامبر گرامی اسلام (ص) نيز نقل است: از خداوند به دور باد و نفرين بر كسی كه به شب قدر برسد و زنده باشد، اما آمرزيده نشود.
"انس بن مالك" از پيامبر (ص) نقل كرده كه فرمودند: ماه مبارك به شما رو آورده است و در اين ماه شبی است كه برتر از هزار ماه است و هر كس از فيض شب قدر محروم گردد، از تمام خيرات بینصيب مانده است و محروم نمیماند از بركات شب قدر، مگر كسی كه خويشتن را محروم كرده است.
از امام باقر (ع) نيز درباره به وجود آمدن شب قدر نقل است كه اگر خداوند كارهای مؤمنان را چند برابر نكند به سر حد كمال نمیرسند، اما از راه لطف كارهای نيكوی آنها را چند برابر میفرمايد تا كاستی هايشان جبران شود.
بر اين اساس، راز سعادتمند شدن انسانها در شب قدر، عمل اختياری صالحی است كه با عنايت خداوند، بركت يافته و چند برابر میشود.
از حضرت رسول (ص) نيز پيرامون شب زنده داری شب قدر نقل است كه فرمودند: كسی كه شب قدر را شب زندهداری كند، تا شب قدر آينده، عذاب دوزخ از او دور گردد.
امام موسی بن جعفر (ع) نيز در اين باره فرمودند: كسی كه در شب قدر غسل كرده و تا سپيده صبح شب زندهداری كند، گناهانش آمرزيده میشود.
تمامی اين روايات بر اين مطلب دلالت دارند كه برخی مقدرات و پاداشها، مانند دور شدن از عذاب دوزخ، نتيجه كار خود بندگان است و سرنوشت هر انسانی در شب قدر به دست خودش رقم میخورد.
در اين شب به خواندن دعاهايی از جمله "جوش كبير"، "دعای افتتاح" و "ابوحمزه ثمالی" سفارش شده زيرا انسان با يادآوری لطف، گذشت، كرم، رحمت و بخشش بیپايان خدای مهربان او را در كنار و دستگير خويش میبيند و نور اميد در دلش می درخشد.
در شبهای قدر انسان وارد مسير سرنوشت خود گشته و آن را تغيير میدهد، گاهی برای پيمودن مسير مقدرات، بر بال دعا و گاه بر بال عمل مینشيند و با درك اين شب، از شرّ نفس و شياطين به آن خالق يكتا دست ياری دراز می كند تا همواره نگاهبان او باشد تا بتواند ره توشهای از اعمال نيك و شايسته برای سفر آخرت خود ذخيره كند.
از اعمال شب قدر آن است كه انسان به نگهبانان اين شب "معصومين (ع)" توسل جسته و توفيق در اعمال و احوال را كه به آن احتياج دارد ذكر كرده و تلاش كند تا با استغفار از گناهان خود، باران رحمت و جود و بخشش خداوند را شامل حال خود كند.
از ديگر اعمال شب قدر، نمازی است كه در آن يك بار حمد و هفت بار "قل هو الله احد" خوانده میشود و بعد از پايان نماز هفتاد بار ذكر "استغفرالله ربی و اتوب اليه" گفته میشود و سپس حوايج از خدا خواسته میشود.
به جا آوردن صد ركعت نماز و خواندن دعاهايی كه در بين آن وارد شده از ديگر اعمال اين شب است، زيرا مضامين آن برآمده از سينه امامان دين بوده و در اين ادعيه علوم گران بهايی است كه جز پيامبران و جانشينان آنان كسی از آن آگاه نيست.
خواندن دعای گشودن قرآن و قرآن را روی سر گذاشتن از ديگر اعمال شب قدر است به اين نيت كه عقل و انديشه او با اين عمل تقويت شده و با دانشهای قرآن كامل شود و نور عقل با نور قرآن ضميمه گردد.
قرآن را بگشايد و بگذارد در مقابل خود و بگويد:
اللّهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ بِكِتابِكَ الْمُنْزَلِ وَمَا فِيهِ، وَ فِيهِ اسْمُكَ الاَْكْبَرُ، وَ أَسْماؤُكَ الْحُسْنى، وَ مَا يُخافُ وَ يُرْجى، أَنْ تَجْعَلَنِي مِنْ عُتَقائِكَ مِنَ النّارِ. پس هر حاجت كه دارد بخواهد. قرآن شريف را بر سر بگذارد و بگويد:
اللّهُمَّ بِحَقِّ هذَا الْقُرْآنِ وَ بِحَقِّ مَنْ أَرْسَلْتَهُ بِهِ وَ بِحَقِّ كُلِّ مُؤْمِن مَدَحْتَهُ فِيهِ وَ بِحَقِّكَ عَلَيْهِمْ فَلاَ أَحَدَ أَعْرَفُ بِحَقِّكَ مِنْكَ، پس ده مرتبه بگويد بِكَ يَا اللّهُ، ده مرتبه بِمُحَمَّد، ده مرتبه بِعَلِيٍّ، ده مرتبه بِفاطِمَةَ ده مرتبه بِالْحَسَنِ ده مرتبه بِالْحُسَيْنِ ده مرتبه بِعَلِيِّ بْنِ الْحُسَيْنِ ده مرتبه بِمُحَمَّدِ بْنِ عَلِيٍّ ده مرتبه بِجَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّد ده مرتبه بِمُوسَى بْنِ جَعْفَر ده مرتبه بِعَلِيِّ بْنِ مُوسى ده مرتبه بِمُحَمَّدِ بْنِ عَلِيٍّ ده مرتبه بِعَلِيِّ بْنِ مُحَمَّد ده مرتبه بِالْحَسَنِ بْنِ عَلِيٍّ ده مرتبه بِالْحُجَّةِ پس هر حاجت كه دارى طلب كن.به جا آوردن نمازها مستحبی و قضا، قرائت سورههای روم، عنكبوت و دخان (در شب بيست و سوم)، از ديگر اعمال سفارش شده در شب های قدر برای بهره گيری از كرم و بخشش خداوند و آمرزش گناهان است.