خصائل هفتگانه مخصوص روزهداران
در حديثى طويل حضرت اميرالمؤمنين عليه السلام از پيامبر خدا صلى الله عليه و آله چنين نقل مىفرمايد كه پيامبر صلى الله عليه و آله فرمود: «ما من مؤمن يصوم شهر رمضان احتسابا الا اوجب الله تبارك و تعالى له سبع خصال: اولها يذوب الحرام من جسده، و الثانية يقرب من رحمة الله عزوجل، و الثالثة قد كفر خطيئة ابيه آدم، و الرابعة يهون الله عليه سكرات الموت و الخامسة امان من الجوع و العطش يوم القيمة و السادسة يطعمه الله عزوجل من طيبات الجنة، و السابعة يعطيه الله عزوجل برائة من النار، قال: صدقت يا محمد.» (خصال شيخ صدوق، ص 386) هيچ مؤمنى نيست كه ماه رمضان را فقط به حساب خدا روزه بگيرد، مگر آن كه خداى تبارك و تعالى هفت خصلت را براى او واجب و لازم گرداند:
۱- هر چه حرام در پيگرش باشد محو و ذوب گرداند،
۲- به رحمت خداى عزوجل نزديك مىشود،
۳- با روزه خويش) خطاى پدرش حضرت آدم را مىپوشاند،
۴- خداوند لحظات جان كندن را بر وى آسان گرداند،
۵- از گرسنگى و تشنگى روز قيامت در امان خواهد بود،
۶- خداى عزوجل از خوراكيهاى لذيذ بهشتى او را نصيب دهد،
آداب روزه
امام علی عليه السلام فرمود: سزاوار نيست وقتی كه ماه رمضان میرسد بنده به سفر برود چون خداوند فرموده است «پس هر كس از شما اين ماه را شاهد بود آن را روزه بگيرد».
حسن بن راشد میگويد امام صادق عليه السلام وقتی روزه میگرفت خود را با عطر خوشبو میساخت و میفرمود: «بوی خوش، هديهی روزهدار است.»(الكافی، ج ۴، ص۱۱۳)
رسول خدا صلی الله عليه و آله فرمود: «سحری بخوريد هر چند كه يك جرعه آب باشد. همانا درود خدا بر كسانی باد كه سحری میخورند.»( تهذيب الاحكام، ج ۴، ص ۱۹۸)رسول خدا صلی الله عليه و آله فرمود: «خرما سحری خوبی برای مؤمن است.»( بحار الانوار، ج ۶۲، ص ۲۹۶)
امام كاظم عليه السلام فرمودند: «در نيمروز بخوابيد به درستی كه خداوند روزهدار را در خوابش سير و سيراب میكند.» (الكافي، ج۴، ص ۶۵)
امام سجاد عليه السلام در دعای خويش هنگام ورود ماه رمضان میفرمايد: «خداوندا... ما را بر روزهداری اين ماه ياری كن، با نگهداشتن اعضا از نافرمانیات و به كارگيری آنها در آنچه خشنودت میسازد، تا آن كه با گوشهايمان به بيهوده گوش نسپاريم و با چشمهايمان به بازيچه نشتابيم و دستان خويش را به آنچه ممنوع است، نگشاييم و با گامهايمان به سوی آنچه حرام است، راه نپوييم و تا آن كه شكممان جز از آنچه حلال كردهای، پر نشود و زبانهايمان جز به آنچه فرمودهای، گويا نشود و خود را جز در آنچه ما را به پاداش تو نزديك میسازد، به زحمت نيفكنيم و جز به آنچه از كيفرت باز میدارد، نپردازيم. (صحيفهی سجاديه، دعای ۴)
اميرالمؤمنين علی عليه السلام فرمودند: من به پيامبر خدا عرض كردم: برترين كارها در اين ماه چيست؟ فرمود: «ای اباالحسن! برترين كارها در اين ماه، پرهيز از حرامهای خداست.»( بحار الانوار، ج ۹۶، ص ۳۵۸، ح ۲۵)
خواندن نافله: پيامبر اكرم صلی الله عليه و آله فرمودند: هر كس در ماه رمضان، هر شب دو ركعت نماز بخواند و در هر ركعت، يك بار «فاتحةالكتاب» و سه بار سورهی «قل هو الله احد» بخواند؛ سوگند به آن كه مرا به حق به پيامبری برانگيخت، خداوند برای هر ركعت، صد هزار فرشته میآفريند كه برای او حسنات مینويسند و گناهان را از او محو میكنند و درجات او را بالا میبرند و خداوند، پاداش كسی را به او میدهد كه هفتاد برده آزاد كرده باشد.
پيامبر خدا صلی الله عليه و آله فرمودند: «روزهدار تا وقتی كه از مسلمانی غيبت نكند در حال عبادت است هر چند در بسترش خفته باشد.» (فضائلالاشهر الثلاثة، ص ۱۲۲)و نيز پيامبر اكرم صلی الله عليه و آله فرمودند: « هرگاه روزهدار غيبت كند، روزهاش را گشوده است.»( عوالي الالي، ج ۱، ص ۲۶۳)
پيامبر خدا صلی الله عليه و آله فرمودند: وقتی روزهداری، دشنام مده و اگر كسی دشنامت داد بگو: من روزهام و اگر ايستاده بودی بنشين [تا خشمت فرو نشيند].(كنز العمال، ج ۸، ص ۵۰۸)همچنين فرمود: «هيچ بندهی شايستهای نيست كه دشنامش دهند و بگويد «من روزه دارم، سلام بر تو! آن گونه كه دشنامم دادی من تو را دشنام نمیدهم» مگر آن كه پروردگار متعالی گويد «بندهی من از شرّ بندهی من به روزه پناه برد، من هم او را از آتش پناه دادم».(الكافي، ج ۴، ص ۸۸)
امام باقر عليه السلام فرمودند: «نماز را بر افطار مقدم میداری مگر آن كه با گروهی باشی كه اول افطار میكنند. پس با آنان مخالفت نكن و با ايشان افطار كن وگرنه اول نماز بخوان چرا كه بهتر از افطار است و نمازت با حالت روزه نوشته میشود و اين نزد من محبوبتر است.»( المقنعه، ص ۳۱۸)
روزه حجاب زبان و گوش و چشم از گناه است
از فقه الرضا (عليه السلام) روايت شده كه حضرت رضا عليه السلام در رابطه با شرائط روزه و روزهدارى چنين فرمود: «واعلم يرحمك الله ان الصوم حجاب ضربه الله عزوجل على الالسن و الاسماع و الابصار و سائر الجوارح لما له فى عادة من شره و طهارة تلك الحقيقة حتى يستر به من النار، و قد جعل الله على كل جارحة حقا للصيام فمن ادى حقها كان صائما و من ترك شيئا منها نقص من فضل صومه بحسب ما ترك منها.» (مستدرك الوسائل، نقل از وقايع الايام خيابانى، ص 432)
پنج خصلت موجب افطار روزه و بطلان وضوء مىشود
اگر چه امروز فقهاى عالىمقام اين موارد را مبطل روزه و وضوء نمىدانند زيرا كمتر كسى است در زمان ما و فرهنگ طاغوتزده و غربزده ما از اين اوصاف رذيله بپرهيزد، آن خصال پنجگانه از بيان پيامبر گرامى اسلام چنين است: «خمس خصال يفطرن الصائم، و ينقضن الوضوء الكذب، و الغيبة و النميمة، و النظر بشهوة، و اليمين الكاذبة.» (نهج الفصاحه، حديث 1459)
پنج صفت است كه روزه را باطل و وضوء را مىشكند، دروغ و غيبت و سخنچينى و نظر شهوت انگيز، و قسم دروغ.اين اوصاف، به راستى اثر معنوى و روحانى روزه و وضوء كه يك عبادت است در اسلام خنثى مىكند، و اجر و ثواب روزه و وضوء را نابود مىنمايد.
اثرات منفى غيبت و نمامى در روزه
امام رضا عليه السلام فرمود: «اجتنبوا الغيبة غيبة المؤمن، و احذرو النميمة، فانهما يفطران الصائم ولا غيبة الفاجر و شارب الخمر و اللاعب بالشطرنج و القمار.» (فقه الرضا (عليه السلام))
از غيبت مؤمن اجتناب كنيد، و از نمامى بپرهيزيد، به راستى كه غيبت و نمامى روزه صائم را باطل مىنمايد، (و اثرات و ثواب روزه را زايل مىگرداند)، ولى از فاجر و شارب الخمر و شطرنجباز و قمار باز غيبتى نيست، (يعنى آنان از خود هتك حرمت نمودهاند، و آبرو از خويش بردهاند).
روزهی اين افراد قبول نيست
قال الباقر عليه السلام :
لا صِيامَ لِمَن عَصَى الاِمامَ وَ لا صِيامَ لِعَبدٍ آبقٍ حَتى يَرجِعَ وَ لا صِيامَ لِاِمرَاَةٍ نَاشِزَةٍ حَتى تَتُوبَ وَ لاصِيامَ لِوَلَدٍ عَاق حَتى يبر.
امام باقر عليه السلام فرمود:
روزه ای برای اين افراد نيست [روزهاشان قبول نيست]:
كسى كه امام (رهبر) را نافرمانى كند.
بنده فرارى تا زمانى كه برگردد.
زنى كه اطاعت شوهر نكرده تا اينكه توبه كند.
فرزندى كه [نسبت به والدين خود] نافرمان شده تا اينكه مطيع شود.
فضيلت اعمال مستحبى ماه رمضان
الحديث:
قال على بن ابيطالب(ع):
»عليكم فى شهر رمضان بكثرة استغفار و الدعاء فاما الدعا فيدفع عنكم به البلاء و اما الاستغفار فتمحى به ذنوبكم. (۱)
ترجمه: بر شما باد در ماه رمضان به استغفار و دعاى زياد. اما دعاهاى شما دافع بلا از شماست. و اما استغفار شما از بين برنده گناهان است.
توضيح: از وظايف روزه داران در اين ماه، دعا و درخواستحوايج از حضرت حق است كه بنده احساس نياز به پيشگاه بى نياز كرده، و دستهاى احتياج خويش را به درگاه او دراز مىكند.
- روزهاى ماه رمضان
الحديث:
قال رسول الله (صلى الله عليه و آله):
ايها الناس انه قد اقبل اليكم شهر الله بالبركة و الرحمة و المغفرة، شهر هو عند الله افضل الشهور، و ايامه افضل الايام و ليالى افضل الليالى و ساعاته افضل الساعات. (۲)
ترجمه:
اى مردم ماه خدا با بركت و رحمت و آمرزش به شما رو كرده است، ماهى است كه پيش خدا بهترين ماه است و روزهايش بهترين روزها و شبهايش بهترين شبها و ساعاتش بهترين ساعات.
- اعتكاف
الحديث:
قال رسول الله (صلى الله عليه و آله):
اعتكاف عشر فى شهر رمضان تعدل حجتين و عمرتين. (۳)
ترجمه: اعتكاف در يك دهه از ماه مبارك رمضان برابر با ثواب دو حج و دو عمره است.
توضيح:
در ايام و ليالى مقدسهاى، طبق روايات رسيده از ائمه معصومين (عليهم السلام) مستحب است كه هر مسلمانى در صورت امكان دهه آخر ماه مبارك رمضان را در مسجد معتكف شود، كه پيامبر اكرم(ص) در تمامى عمرش چنين مىكرد.
- تلاوت قرآن
بهترين اعمال در شبها و روزهاى ماه مبارك رمضان، تلاوت قرآن است. اگر چه تلاوت قرآن در تمام اوقات ثواب دارد، ولى چون قرآن در ماه رمضان نازل شده است، از اجر و ثواب ويژهاى برخوردار است چنانچه وارد شده:
الحديث:
قال ابو جعفر (عليه السلام):
لكل شىء ربيع و ربيع القرآن شهر رمضان (۴)
ترجمه:
براى هر چيزى بهارى است و بهار قرآن رمضان است.
بنا بر اين امتيازات قرآن به اعتبار نزولش در ماه رمضان از ماههاى ديگر بيشتر است.
الحديث:
قال رسول الله (صلى الله عليه و آله):
من تلافيه آية من القرآن كان له مثل اجر من ختم القرآن فى غيره من الشهور. (۵)
ترجمه:
اگر كسى در اين ماه يك آيه از قرآن تلاوت كند، ثوابش مثل كسى است كه در غير ماه رمضان يك ختم قرآن كرده است.
- افطارى و صدقه دادن
الحديث:
قال الباقر (عليه السلام)
يا سدير، هل تدرى اى ليال هذه؟ فقال له نعم. جعلت فداك ان هذه ليالى شهر رمضان فما ذاك؟ فقال له اتقدر على ان تعتق كل ليلة من هذه الليالى عشر رقاب من ولد اسمعيل؟ فقال له سدير بابى انت و امى لا يبلغ مالى ذاك، فما زال ينقص حتى بلغ به رقبة واحدة فى كل ذلك يقول: «لا اقدر عليه فقال له: افما تقدر ان تفطر فى كل ليلة رجلا مسلما؟ فقال له: بلى و عشرة فقال له (عليه السلام):
فذاك الذى اردت يا سدير، ان افطارك اخاك المسلم يعدل عتق رقبة من ولد اسماعيل عليه السلام. (۶)
ترجمه:
اى سدير! آيا مىدانى چه شبهايى است اين شبها؟ سدير گفت:
بلى فدايت گردم اين شبها شبهاى ماه رمضان است، مگر اين شبها چگونه است؟ امام (عليه السلام) فرمودند: آيا قدرت دارى هر شب از اين شبها ده بنده از فرزندان اسماعيل (ع) را آزاد كنى؟ پس سدير عرض كرد: پدر و مادرم به فدايت، ثروتم كفاف نمىدهد، پس امام پيوسته تعداد بندهها را كم كرد، تا رسيد به يكى در تمام اين ماه، سدير گفت: قدرت ندارم پس امام(ع) به او فرمود: آيا قدرت ندارى هر شب يك مسلمان روزه دارى را افطار دهى؟ سدير عرض كرد: بلى تا ده نفر را هم مىتوانم افطارى بدهم، پس امام به او فرمود:
اى سدير همان است كه اراده كردى يعنى با افطارى دادن ده روزهدار به ثواب عتق و آزاد كردن ده بنده از اولاد اسماعيل (ع) نايل مىگردى.
توضيح:
خداوند انسان روزهدار را بر آنچه انفاق مىكند در خوردنيها و آشاميدنيها محاسبه نمىكند ولى در اين امر «اسراف» نشود.
الحديث:
عن ابى عبد الله عليه السلام:
من تصدق فى شهر رمضان بصدقة صرف الله عنه سبعين نوعا من البلاء. (۷)
ترجمه:
هر كس در ماه رمضان صدقهاى بدهد خداوند هفتاد نوع بلا را از او دو مىكند.
اعمال شب قدر
اكنون كه بيش از نيمی از ماه پرفيض رمضان سپری شده، دلها و قلبها در دريای بيكران اين ماه شسته و مطهر شده، تا در شبهای ريزش باران رحمت الهی، به درگاه حضرتش انسی دوباره گيرد و برای كسب عافيت به دور از هر آلودگی دعا كند. در حقيقت حلقه اتصال بندگان با خالق هستی كه از اول رمضان آغاز گشته است در شبهای قدر به اوج خود میرسد.
درهای رحمت الهی گشوده شده، فرشتگان نظاره گر اعمال و شب زندهداریهای بندگان عاشقی هستند كه سر بر سجده شكر ساييده و او را میخوانند تا اندكی از خوان بيكران رحمتش برای ادامه زندگی و ره توشه سفر آخرت به روی آنان گشوده شود.
"انا انزلناه في ليله القدر" آيهای از كلام وحی الهی كه بارها شنيده و زمزمه كردهايم، كلامی كه انسان مانده در قفس دنيا و در بند ماديّات را به سوی شبی فرا میخواند كه گويند از هزار شب برتر است.
"قدر" به معنای اندازهگيری است و از اسرار شب قدر نزول قرآن است و در اين شب حوادث يك سال تا شب قدر سال آينده اعم از زندگی، مرگ، رزق، سعادت و شقاوت بندگان تقدير میشود. در قرآن كريم آيهای كه بيان كند شب قدر چه شبی است، ديده نمیشود، تنها در آيه ۱۸۵سوره بقره اينگونه آمده است كه "شهر رمضان الذي انزل فيه القرآن" قرآن يكپارچه در ماه رمضان نازل شده است.

با استناد به اين آيه معلوم میشود شب قدر يكی از شبهای ماه رمضان است، اما اين كه كدام يك از شبهای آن است، در قرآن كريم بيان نشده و تنها از روايات استفاده میشود.
اهميت شب قدر به حدی است كه بسياری از امامان دين بر احيای اين شب حتی در حال بيماری نيز سفارش كردهاند.
امام صادق(ع) به ابو بصير می فرمايد: در هر يك از دو شب بيست و يكم و بيست و سوم صد ركعت نماز بخوان، تا میتوانی آن دو شب را تا سپيده صبح شب زنده داری كن، در آن دو شب غسل كن. ابوبصير عرض كرد: اگر نتوانستم ايستاده نماز بخوانم؟ فرمودند: نشسته بخوان. اگر باز هم نتوانستم؟ خوابيده بخوان.
اگر باز هم نتوانستم؟ ايرادی ندارد كه سر شب كمی بخوابی و باقی مانده شب را به هر نحوی كه میتوانی به عبادت بپردازی، چون در ماه رمضان، درهای آسمان گشوده است، شيطان ها در زنجيرند و اعمال مؤمنان پذيرفته میشود.
از اين حديث بر می آيد كه انسان در اين شب بايد به هر شكل ممكن عبادت و راز و نياز با خالق را از دست ندهد زيرا در اين شب كه شياطين در بند هستند، هيچ واسطهای بين بنده و خالق نيست.
از پيامبر گرامی اسلام (ص) نيز نقل است: از خداوند به دور باد و نفرين بر كسی كه به شب قدر برسد و زنده باشد، اما آمرزيده نشود.
"انس بن مالك" از پيامبر (ص) نقل كرده كه فرمودند: ماه مبارك به شما رو آورده است و در اين ماه شبی است كه برتر از هزار ماه است و هر كس از فيض شب قدر محروم گردد، از تمام خيرات بینصيب مانده است و محروم نمیماند از بركات شب قدر، مگر كسی كه خويشتن را محروم كرده است.
از امام باقر (ع) نيز درباره به وجود آمدن شب قدر نقل است كه اگر خداوند كارهای مؤمنان را چند برابر نكند به سر حد كمال نمیرسند، اما از راه لطف كارهای نيكوی آنها را چند برابر میفرمايد تا كاستی هايشان جبران شود.
بر اين اساس، راز سعادتمند شدن انسانها در شب قدر، عمل اختياری صالحی است كه با عنايت خداوند، بركت يافته و چند برابر میشود.
از حضرت رسول (ص) نيز پيرامون شب زنده داری شب قدر نقل است كه فرمودند: كسی كه شب قدر را شب زندهداری كند، تا شب قدر آينده، عذاب دوزخ از او دور گردد.
امام موسی بن جعفر (ع) نيز در اين باره فرمودند: كسی كه در شب قدر غسل كرده و تا سپيده صبح شب زندهداری كند، گناهانش آمرزيده میشود.
تمامی اين روايات بر اين مطلب دلالت دارند كه برخی مقدرات و پاداشها، مانند دور شدن از عذاب دوزخ، نتيجه كار خود بندگان است و سرنوشت هر انسانی در شب قدر به دست خودش رقم میخورد.
در اين شب به خواندن دعاهايی از جمله "جوش كبير"، "دعای افتتاح" و "ابوحمزه ثمالی" سفارش شده زيرا انسان با يادآوری لطف، گذشت، كرم، رحمت و بخشش بیپايان خدای مهربان او را در كنار و دستگير خويش میبيند و نور اميد در دلش می درخشد.
در شبهای قدر انسان وارد مسير سرنوشت خود گشته و آن را تغيير میدهد، گاهی برای پيمودن مسير مقدرات، بر بال دعا و گاه بر بال عمل مینشيند و با درك اين شب، از شرّ نفس و شياطين به آن خالق يكتا دست ياری دراز می كند تا همواره نگاهبان او باشد تا بتواند ره توشهای از اعمال نيك و شايسته برای سفر آخرت خود ذخيره كند.
از اعمال شب قدر آن است كه انسان به نگهبانان اين شب "معصومين (ع)" توسل جسته و توفيق در اعمال و احوال را كه به آن احتياج دارد ذكر كرده و تلاش كند تا با استغفار از گناهان خود، باران رحمت و جود و بخشش خداوند را شامل حال خود كند.
از ديگر اعمال شب قدر، نمازی است كه در آن يك بار حمد و هفت بار "قل هو الله احد" خوانده میشود و بعد از پايان نماز هفتاد بار ذكر "استغفرالله ربی و اتوب اليه" گفته میشود و سپس حوايج از خدا خواسته میشود.
به جا آوردن صد ركعت نماز و خواندن دعاهايی كه در بين آن وارد شده از ديگر اعمال اين شب است، زيرا مضامين آن برآمده از سينه امامان دين بوده و در اين ادعيه علوم گران بهايی است كه جز پيامبران و جانشينان آنان كسی از آن آگاه نيست.
خواندن دعای گشودن قرآن و قرآن را روی سر گذاشتن از ديگر اعمال شب قدر است به اين نيت كه عقل و انديشه او با اين عمل تقويت شده و با دانشهای قرآن كامل شود و نور عقل با نور قرآن ضميمه گردد.
قرآن را بگشايد و بگذارد در مقابل خود و بگويد:
اللّهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ بِكِتابِكَ الْمُنْزَلِ وَمَا فِيهِ، وَ فِيهِ اسْمُكَ الاَْكْبَرُ، وَ أَسْماؤُكَ الْحُسْنى، وَ مَا يُخافُ وَ يُرْجى، أَنْ تَجْعَلَنِي مِنْ عُتَقائِكَ مِنَ النّارِ. پس هر حاجت كه دارد بخواهد. قرآن شريف را بر سر بگذارد و بگويد:
اللّهُمَّ بِحَقِّ هذَا الْقُرْآنِ وَ بِحَقِّ مَنْ أَرْسَلْتَهُ بِهِ وَ بِحَقِّ كُلِّ مُؤْمِن مَدَحْتَهُ فِيهِ وَ بِحَقِّكَ عَلَيْهِمْ فَلاَ أَحَدَ أَعْرَفُ بِحَقِّكَ مِنْكَ، پس ده مرتبه بگويد بِكَ يَا اللّهُ، ده مرتبه بِمُحَمَّد، ده مرتبه بِعَلِيٍّ، ده مرتبه بِفاطِمَةَ ده مرتبه بِالْحَسَنِ ده مرتبه بِالْحُسَيْنِ ده مرتبه بِعَلِيِّ بْنِ الْحُسَيْنِ ده مرتبه بِمُحَمَّدِ بْنِ عَلِيٍّ ده مرتبه بِجَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّد ده مرتبه بِمُوسَى بْنِ جَعْفَر ده مرتبه بِعَلِيِّ بْنِ مُوسى ده مرتبه بِمُحَمَّدِ بْنِ عَلِيٍّ ده مرتبه بِعَلِيِّ بْنِ مُحَمَّد ده مرتبه بِالْحَسَنِ بْنِ عَلِيٍّ ده مرتبه بِالْحُجَّةِ پس هر حاجت كه دارى طلب كن.به جا آوردن نمازها مستحبی و قضا، قرائت سورههای روم، عنكبوت و دخان (در شب بيست و سوم)، از ديگر اعمال سفارش شده در شب های قدر برای بهره گيری از كرم و بخشش خداوند و آمرزش گناهان است.
شهادت امام علی (ع)
شهادت امیر مومنان،مولای آفریدگان خدا؛علی بن ابیطالب را به دوستان عزیز تسلیت عرض می نمایم.











